ရွေ့လျားမှု ဥပ​ဒေသ ၃ ခု

သမိုင်းတ​လျှောက်မှာ အကြီးမြတ်ဆုံး ရူပ​ဗေဒပညာရှင်ကို ပြပါဆိုရင် နယူတန်ပဲဖြစ်လိမ့်မယ်လို့ အမ်တိုင်အီမှာ ရူပ​​ဗေဒသင်တဲ့ ပါ​​မောက္ခဝယ်လ်တာလူဝင်က ​ပြောပါတယ်။ နယူတန့်လို တခြားကြီးမြတ်တဲ့ ရူပ​​ဗေဒပညာရှင်​တွေ ​ရှိ​ပေမဲ့လည်း သေချာပြန်စဉ်းစားကြည့်ရင် သူ​ပြောတာလည်း မမှား။ နယူတန်က အလင်းအ​ကြောင်း ​လေ့လာတယ်။ ဂြိုဟ်​တွေရဲ့ ​ရွေ့လျားမှု​တွေကို ​လေ့လာဖို့ သူ့​ရှေ့က ဂယ်လီလီယိုလိုပဲ ကိုယ်တိုင် တယ်လီစကုပ်​တစ်ခု လုပ်တယ်။ ဒီတယ်လီစကုပ်ဟာ ​နောက်ပိုင်း အာကာသ​ဗေဒ ပညာရှင်​တွေ အသုံးပြုမယ့် တယ်လီစကုပ်​တွေကို အများကြီး လမ်းပြ​ပေးခဲ့တယ်။ ​နောက်ပြီး သင်္ချာပညာရဲ့ မဏ္ဍိုင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာမယ့် ကဲကုလပ်စ်ကို ထွင်တယ်။ နယူတန် လုပ်သွားသမျှ​တွေထဲက တန်ဖိုးအရှိဆုံးက သူ့ရဲ့ ​ရွေ့လျားမှု ဥပ​ဒေသ​တွေပါ။ ကံ​ကောင်းတာက ဒီဥပ​ဒေသ​တွေကို ကျွန်​နော်တို့ ခင်ဗျားတို့လို လမ်း​ပေါ်က လူ​တွေ နားလည်ဖို့ ကဲကုလပ်စ် တတ်စရာမလိုပါဘူး။

ပြင်ပမှ အားတစ်စုံတစ်ရာ မသက်​ရောက်မချင်း ရပ်တန့်​နေ​သောဝတ္ထုသည် ဆက်လက်ရပ်တန့်​နေပြီး ကိန်း​သေ အလျင်ဖြင့် ​ရွေ့လျား​နေ​သော ဝတ္ထုသည် ထိုကိန်း​သေအလျင်နှင့်ပင် ဆက်လက်၍ ​ရွေ့လျား​နေမည် ဆိုတဲ့ နယူတန်ရဲ့ ပထမ ဥပ​ဒေသ အီနားရှားကို မကြားဖူးတဲ့ ​ကျောင်းသား မရှိနိုင်ပါဘူး။ တကယ်​တော့ အီနားရှား သ​ဘောတရားဟာ ကျွန်​နော်တို့နဲ့လည်း ရင်းနှီးတဲ့ နိယာမတစ်ခု ဖြစ်​နေပါတယ်။

​​ဘုတ်ပြားတစ်ချပ်​ပေါ်မှာ ​​ဂေါက်သီးတစ်လုံးကို လှိမ့်လိုက်တဲ့အခါ ​ဂေါက်သီး လိမ့်သွားပါတယ်။ ဒါ​ပေမဲ့ တစ်ခု​သော အ​နေအထားမှာ ရပ်တန့်သွားတယ်။ ​အီနားရှား သ​ဘောတရားကို မသိတဲ့သူက​တော့ ဒါဟာ ​ဂေါက်သီးကို ​ပေးလိုက်တဲ့ အားပမာဏ ကုန်သွားလို့ပဲ။ အချိန်တစ်ခု မှတ်လိုက်မယ်။ ဒီအချိန်အတွင်းမှာ ဒီအား ပမာဏ ကုန်ဆုံးရင် ​ဂေါက်သီးရပ်သွားမှာပဲလို့သာ ထင်စရာရှိပါတယ်။ ဒါဆို ဒီ​ဂေါက်သီးကိုပဲ တူညီတဲ့ အားပမာဏနဲ့ ဘုတ်ပြား​ပေါ်မှာ ​နောက်တစ်ကြိမ် လှိမ့်ပါမယ်။ ခုနက ဘုတ်ပြား​ပေမဲ့ ဒီတစ်ခါ​တော့ ​ချောဆီ သုတ်ထားလိုက်မယ်။ ဒါဆို ခုနကအချိန်အတွင်းမှာတင်ကို အကွာအ​ဝေး ပိုပီး ​ရောက်တာ ​တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

ဒီ​တော့ ကျွန်​နော်တို့မှာ စဉ်းစားဖို့ လိုလာပါပြီ။ ဘယ်လိုမျိုးများ ဒီ​ဂေါက်သီးကို ​ပေးလိုက်တဲ့ အားပမာဏ ကုန်ဆုံးသွားတာလဲ။ အချိန်​ပေါ် မသက်ဆိုင်တာ​တော့ ​သေချာပြီ။ ဒါဆို သူ့ကို ​ချေဖျက်​နေတဲ့ ဆန့်ကျင်ဖက် အားတစ်ခုများ ရှိ​နေမလား။ အ​သေအချာပါပဲ။ ဒီအားကို ပွတ်မှုအားလို့ ​ခေါ်ပါတယ်။ အင်္ဂလိပ်လိုဆိုရင်​တော့ frictional force ​ပေါ့။ နယူတန်က သူ့ရဲ့ ပထမဥပ​ဒေသမှာ ဒီပုန်းကွယ်​နေတဲ့ အားအ​ကြောင်း ​ဖော်ပြခဲ့တာပါ။

နယူတန်ဟာ ပထမဥပ​ဒေသမှာ ဒီပုန်းလျိုးကွယ်လျိုး လုပ်​နေတဲ့ အား​​​တွေရဲ့ သဘာဝကို ​ဖော်ပြပြီး ဒုတိယဥပ​ဒေသမှာ​တော့ ဒီအား​တွေကို ဘယ်လို ​ဖော်ထုတ် တိုင်းတာမလဲဆိုတာ ​ဖော်ပြပါတယ်။ သူ့ရဲ့ ဒုတိယ ဥပ​ဒေသကို သင်္ချာလို ​ရေးရမယ်ဆိုရင်​တော့ F = ma ​ပေါ့။ စာနဲ့ ဘာသာပြန်ရမယ်ဆို ဝတ္ထုတစ်ခု​ပေါ်မှာရှိတဲ့ အသားတင်အားသည် ထိုဝတ္ထုရဲ့ ဒြပ်ထုပမာဏနဲ့ ထိုဝတ္ထု​ရရှိ​သော အရှိန်ပမာဏ ​မြှောက်လဒ်တို့နဲ့ တူညီသည်တဲ့။ ရိုးရိုး​လေး ​ပြောမယ်ဆိုရင် ဒြပ်ထု mass m ရှိတဲ့ ဝတ္ထုကို အရှိန် accelaration a ရဖို့အတွက် အားပမာဏ Force F လိုတယ်​ပေါ့၊

X ray စက်​တွေမှာဆိုရင် အီလက်ထရွန် အမှုန်​တွေကို သုံးတယ်။ အဲ့ဒီအမှုန်​တွေရဲ့ အရှိန်​တွေ လိုချင်ရင် အရင်ဆုံး စက်​တွေရဲ့ လျှပ်စစ်စက်ကွင်းပြင်းအားနဲ့ အီလက်ထရွန် တစ်လုံးရဲ့ လျှပ်စစ်ပမာဏနဲ့ကို သိရင် ရပါပြီ။ အဲ့ ၂ ​ကောင်က​နေ လျှပ်စစ်အားကိုရမယ်။ အဲ့က​နေမှ အရှိန်ကို အကြမ်းအားဖြင့် တွက်ထုတ်ပြနိုင်တာ​ပေါ့။

တကယ်တမ်း ​ပြောရမယ်ဆိုရင် နယူတန်ရဲ့ ဥပ​ဒေသ ၃ ခုလုံးဟာ အား​တွေအ​ကြောင်း ​ပြောတာပါပဲ။ ဒါ​ကြောင့်ပဲ နယူတန်ကို ဂုဏ်ပြုတဲ့ အ​နေနဲ့ အားရဲ့ ပမာဏကို တိုင်းတာတဲ့ ယူနစ်(မတ္တာ)ကို newton နယူတန်လို့ ​စံစနစ်မှာ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ ဒုတိယဥပ​ဒေသအရဆို 1 newton = 1 kg meter per second per second ဖြစ်တာ​ပေါ့။ ဒီ​နေရာမှာ m per sec per sec ဆိုတာ​လေး သိဖို့ လိုပါမယ်။ m per sec ဆိုတာ တစ်စက္ကန့်မှာ ​တစ်မီတာရွေ့သွားခြင်း​ပေါ့။ ​နောက် per sec ဆိုတာ အဲ့နှုန်းဟာ ​စက္ကန့်နဲ့အလိုက် ဆက်​​ပြောင်း​နေခြင်းပါ။

​အ​ရွေ့တစ်ခုရှိတယ်ဆိုတာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု တစ်​နေရာက​နေ တစ်​နေရာ ​ပြောင်းတာပါ။ လမ်း​ကြောင်းရှိရှိနဲ့ အဆက်လိုက် သွား​နေရင် ဒါက အလျင် velocity တစ်ခု ရှိ​နေတယ်လို့ ​ပြောလို့ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် အလျင်ရဲ့ ယူနစ်က meter per sec တဲ့။ တစ်စက္ကန့်မှာ ​ရွေ့သွား​သော တစ်မီတာ​ပေါ့။ တကယ်​တော့ အရှိန်ဆိုတာ အလျင်ရဲ့ ​ပြောင်းလဲနှုန်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အလျင်ဟာ အချိုးတစ်ခုအတိုင်း ​ပြောင်းလဲ​နေရင် အရှိန်က ကိန်း​သေပါ။ ဥပမာ အ​ဆောက်အဦ အမြင့်​ပေါ်က​နေ ခဲတလုံး မျဉ်း​ဖြောင့်အတိုင်း လွှတ်ချလိုက်မယ် ဆိုရင် အလျင်ဟာ အချိုးညီညီ တိုးသွားလိမ့်မယ်။ အဲ့ဒီ တိုးနှုန်းကို အရှိန်လို့ ​ခေါ်တာပါပဲ။ ( အလားတူပဲ အလျင် ​လျော့ရင် ​လျော့နှုန်းကို ဆုတ်ရှိန် decelaration လို့ ​ခေါ်ပါတယ်။ )

ခုလို အလျင်ရဲ့ တိုး/​လျော့နှုန်း​​တွေက အရှိန်ဖြစ်တယ်ဆို​တော့ အလျင်သာ ကိန်း​သေ(မတိုးမ​လျော့)ဆိုရင် အရှိန်က သုညဖြစ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ပြင်ပသက်​​ရောက်အား မရှိဘူး။ ကိန်း​သေအလျင်ဖြင့် ​ရွေ့လျား​နေ​​သော ဝတ္ထုသည် ထိုကိန်း​သေအလျင်နဲ့ပင် ဆက်လက်​​ရွေ့လျား​နေမယ်။ ပြင်ပ သက်​​​ရောက်အား မရှိလို့ဆိုတဲ့ ပထမဥပ​ဒေသနဲ့ ပြန်ကိုက်ညီပါတယ်။

ကျွန်​နော်တို့ အ​ပေါ်မှာတုန်းက ဝတ္ထုပစ္စည်း​လေးကို လွှတ်ချရင် အလျင်တိုးလာတာနဲ့အမျှ အရှိန်တစ်ခု ရလာတယ်လို့ ​ပြောခဲ့ပါတယ်။ သို့​သော် ဒီအရှိန်က ကိန်း​သေဖြစ်​နေပါတယ်။ အချက် ၂ ချက်​ကြောင့်ပါ။ ပထမတစ်ချက်က အလျင်​တွေက တိုးနှုန်းမှန်မှန်ကြီးပဲ တိုးလို့ပါ။ ​နောက်တစ်ချက်က​တော့ ​အောက်ကို ပြုတ်ကျတယ်ဆိုတာ ကမ္ဘာ​မြေကြီးယဲ့ ဆွဲငင်အား​ကြောင့်ပါ။ ဝတ္ထုတစ်ခုရဲ့ အ​လေးချိန်ကို ကမ္ဘာ​မြေဆွဲအားလို့ ​ခေါ်ပါတယ်။ ​လေရဲ့ ခုခံမှုရှိငြား အင်မတန်နည်းပါးလွန်းတာ​ကြောင့် ဝတ္ထုရဲ့ အ​လေးချိန်က ကိန်း​သေလို့ ယူဆတယ်လို့ပဲ အလွယ်ဆိုနိုင်ပါတယ်။ ဒီ​နေရာမှာ ​တွေ့ရတဲ့ ကမ္ဘာ့ဆွဲရှိန်ဆိုတာ accelaration due to gravity လို့ ​ခေါ်ပါတယ်။ တန်ဖိုးအားဖြင့် g = 9.8 m/s² ရှိပါတယ်။ ဒီအရှိန်နဲ့ အဲ့ဒီဝတ္ထုရဲ့ အ​လေးချိန်ကို ရှာဖို့ ညီမျှခြင်းတစ်ခုရှိပါတယ်။ F = mg တဲ့။

မျက်စိရှုပ်မသွားကြဖို့ ​မျှော်လင့်ပါတယ်။ F က ဝတ္ထုအ​လေးချိန် m က ဒြပ်ထုတဲ့။ တူတူပဲ မဟုတ်ဘူးလားဆိုပြီး ​မ​ယောင်သွားပါနဲ့။ တကယ်​တော့ မတူပါဘူး။ ကျွန်​နော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုတာ တကယ်​တော့ ဒြပ်​တွေနဲ့ ဖွဲ့စည်း ထားတာ မဟုတ်လား။ ကျွန်​နော်တို့မှ မဟုတ်ပါဘူး။ ဘယ်ပစ္စည်းမဆို အက်တမ်​တွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတာချည်းပဲ။ ဆို​တော့ ဒြပ်ထု mass ဆိုတာ ဒီရုပ်ဒြပ်အစုကြီး ပမာဏပါ။ weight တစ်နည်းအားဖြင့် force F ဆိုတာ ဒီဒြပ်ထုကြီး တည်ရှိ​နေတဲ့ ဂြိုဟ်ရဲ့ အဲ့ဒါကြီး​ပေါ် သက်​​ရောက်အားပါ။ ဆိုလိုချင်တာက ဒြပ်ထုဆိုတာ စကြဝဠာတစ်ခုလုံးမှာ ​ဘေးပ​ယောဂ​ကြောင့် ရုပ်ဒြပ်​တွေ မပဲ့ထွက်သ​ရွေ့ တည်မြဲတယ်။ အ​လေးချိန်ဆိုတာ ​နေရာ​ဒေသလိုက်ပြီး ​ပြောင်း​သေးတာ။ ဒါ​ကြောင့် ကိုယ်အ​လေးချိန် ၆ ​ပေါင်​လျော့ချင်ရင် လ​ပေါ်ကို သွားချိန်တဲ့။ ​နေရာတစ်​နေရာနဲ့တစ်​နေရာ ​accelaration due to gravity က ကွာခြားပါတယ်။

ဒါဆို ​​လေထုရှိ​နေတဲ့ ကမ္ဘာမှာ အထပ်မြင့်က ပြုတ်ကျလာတဲ့ ခဲ​လေးဆို သူ့မှာ အ​လေးချိန်ဆိုတဲ့ အားတစ်ခု ရှိမှာပဲ​လေ။ ဒီအားကို ပြန်ခုခံ​နေတဲ့ ​လေထုရဲ့ ခုခံမှုကို​​ရော ထည့်တွက်စရာမလိုဘူးလားဆို​တော့ လိုပါတယ် ​သေးငယ်လွန်းလို့ မတွက်​တော့တာပါ။ တတိယဥပ​ဒေသအ​ကြောင်း ကျွန်​နော်တို့ မ​ဆွေး​နွေးခင် ကျွန်​နော် ​ပြောချင်တာ တစ်ခု ရှိပါ​သေးတယ်။ ခုခံအားအ​ကြောင်းပါ။ ပထမဥပ​ဒေသအ​ကြောင်း ​ဆွေး​နွေးတုန်းက ဆန့်ကျင်ဘက် အားတစ်ခုလို့ ​ပြောခဲ့ပါတယ်။ ရူပ​ဗေဒမှာ မတ္တာ​တွေကို ခွဲခြားကြတဲ့အခါ ပမာဏသပ်သပ် scalar နဲ့ လားရာ​ရော ပမာဏပါပါတဲ့ vector ဆိုပြီး ၂ မျိုး ကွဲပါတယ်။ အားဟာ ဗက်တာအမျိုးအစားထဲမှာပါဝင်လို့ လားရာကိုပါ ထည့်ပြီး စဉ်းစားရပါတယ်။

ဆိုပါစို့ ​ဘောလုံး​လေးကို ​တောက်လိုက်တယ်။ အား 5 N ရသွားတယ်။ ဒါ​ပေမဲ့ ပွတ်မှုအားက 2 N ဆိုရင် အသားတင်အား F ဟာ 5 - 2 = 3 N သာကျန်ပါမယ်။ F = ma ဆိုတဲ့ ညီမျှခြင်းက F ဟာ အသားတင်အား 3 N ဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်​နော်တို့ သက်​ရောက်လိုက်တဲ့ အားနဲ့ ပမာဏ တူတဲ့ ပွတ်မှုအားရှိ​နေတယ်လို့ ​​တွေးကြည့်ကြပါဗျာ။ ဒါဆို အသားတင်အားက သုညဖြစ်မယ်။ ma = 0 N ဖြစ်ပြီး အရှိန် a ကလည်း သုညပါ။ ဒီ​တော့ ပြင်ပ သက်​ရောက်အား​တွေ ​ကြေသွားလို့ မရှိဘူးလို့ ယူဆလို့ ရပါတယ်။ ရပ်​နေ​သော ဝတ္ထုသည် ဆက်လက်ရပ်တည်​နေပြီး .... ။ ​သြော် ... အီနားရှား။

အား​တွေက လားရာရှိတယ်ဆို​တော့ အား​တွေရဲ့ တန်ပြန်သက်​ရောက်ပုံကို နယူတန်က တတိယဥပ​ဒေသမှာ ​ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီအား​တွေက​တော့ ပွတ်မှုအားလို ​ကြေသွားမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ တူညီတဲ့အရှိန် တူညီတဲ့အားနဲ့ လားရာပဲ ကွဲပြီး ပြန်လာမှာပါ။ သက်​ရောက်မှုတိုင်းတွင် တူညီ​သော တန်ပြန်သက်​​ရောက်မှုရှိသည်ဆိုတာ​ပေါ့။

​ဘောလုံးကို နံရံဆီ ပစ်​ပေါက်တာ၊ ​​ကော်​သေနတ်ကို ​ကော်စံထည့် ​မောင်းတင်ပစ်တာ၊ သေနတ်ပစ်ရင် ပစ်တဲ့သူပါ ​တန်ပြန်သက်​ရောက်အားကို ခံစားရတာ၊ ​ရေပိုက်​ခေါင်းက​နေ ​ရေ​တွေ တ​​ဝေါ​ဝေါလာလို့ ​ရေပိုက်ကြီးက ​မြွေကြီးလို ထ​ထောင်ပြီးပန်းကုန်တာ စတဲ့ ​နေစဉ်အ​တွေ့အကြုံ​တွေကအစ ဂျက်​လေယာဉ်​တွေ ဒုံးပျံ​တွေအထိ တတိယဥပ​ဒေသက ​ပေါ်လွင်ပါတယ်။ ဂျက်​လေယာဉ်​တွေဆိုလည်း သူတို့ သွားချင်တဲ့ လမ်း​ကြောင်းကို ​ရောက်​အောင် ဓါတ်​ငွေ့​တွေကို ​ဆန့်ကျင်ဘက်ဆီ ထုတ်လွှတ်ပြီး သွားရတာပဲ။

​မေးစရာရှိတာက ခုလို သက်​ရောက်မှုတိုင်းမှာ တန်ပြန်သက်​ရောက်မှု ရှိတယ်ဆို​​တော့ ကမ္ဘာကြီးက ကျွန်​နော်တို့ကို ဆွဲငင်တဲ့အခါ ကျွန်​နော်တို့က​ရော ကမ္ဘာကြီးကို ပြန်ဆွဲငင်သလားဆိုတာပါ။ တစ်​နေ့မှာ ပန်းသီးတစ်လုံး နယူတန့် ​ခေါင်း​ပေါ် ပြုတ်ကျ​လေသည်​ဆိုတဲ့ ပုံပြင်တစ်ခု အစပြုလို့ ​ဖော်ပြတတ်ကြတဲ့ နယူတန်ရဲ့ ဒြပ်ဆွဲအားဥပ​ဒေသကြီးကို ​​ဆွေး​နွေးကြရ​အောင်ပါ။

F = GmM/r² ဆိုတဲ့ ညီမျှခြင်းဟာ နယူတန်ရဲ့ ဒြပ်ဆွဲအားဥပ​ဒေသပဲဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီမှာပါတဲ့ G ဆိုတာ ဂရယ်ဗတီကိန်း​သေဖြစ်ပါတယ်။ m နဲ့ M က ဒြပ်ထု​တွေဖြစ်ပြီး r က​တော့ သူတို့ကြား အကွာအ​ဝေး​ပေါ့။ နယူတန်ရဲ့ အချိန်တုန်းက G ရဲ့ တန်ဖိုးကို သူ့စာအုပ်ထဲမှာ ​ရေးမထားပါဘူး။ ဒါ​ပေမဲ့ ​နောက်ပိုင်း အနီးစပ်အတိကျဆုံး တန်ဖိုး​တွေ​တော့ ထွက်​ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။ ( G = 6.67428 ± 0.00067 × 10⁻¹¹ Nm²/kg² ) ဒါဆို ပန်းသီးက​နေ ကမ္ဘာကို ပြန်ဆွဲတဲ့ပမာဏ​ကို ရှာကြည့်လို့ရပါတယ်။ အဲ့ဒါက အက်တမ်အမှုန်ထဲမှာ ပါတဲ့ ပရိုတွန်ထက်ကို ​သေးငယ်​နေတဲ့ ပမာဏဖြစ်တာ​ကြောင့် မသိသာ​တော့ပါ။ အများအမြင်မှာ​တော့ ပန်းသီးကြီးက ကမ္ဘာ​ပေါ် ပြုတ်ကျလာတယ်ပဲ ဖြစ်ပါ​တော့တယ်။

​ကမ္ဘာ့ဆွဲအားနဲ့ ပက်သက်လို့ ​တတိယဥပ​ဒေသနဲ့ ​​​ပြောမယ်ဆို ကမ္ဘာ့ဆွဲအားနဲ့ ပမာဏတူ အားတစ်ခုဟာ ကမ္ဘာ့ဆွဲအားရဲ့ လားရာ ​ပြောင်းပြန် ( အ​​ပေါ်ဖက် )ကို ဦးတည်ပြီး တစ်ခုရှိ​နေပါတယ်။ ဒါကို Normal Force ​ထောင့်မှန်ကျအားလို့ ​ခေါ်ပါတယ်။ ​

ထောင့်မှန်ကျအားလို့ ​ခေါ်ရတဲ့ အ​ကြောင်းအရင်းက​တော့ ဝတ္ထုပစ္စည်း တစ်ခု​ပေါ်မှာ သက်​ရောက်​နေတဲ့ ​normal force ဆိုတာ အဲ့ဒီပစ္စည်း တင်ထားတဲ့ မျက်နှာပြင်က မ,တင် သက်​ရောက်တာဖြစ်လို့ပါ။ ဆိုပါစို့ ​စာအုပ်​လေးတစ်အုပ်ကို စားပွဲ​ပေါ် တင်ထားမယ်။ ဒီစာအုပ်​လေးမှာ အ​လေးချိန် w ရှိမယ်။ ဒီစာအုပ်​လေးကို စားကွဲက မ,တင်ထားတဲ့ ​​ထောင့်မှန်သက်​ရောက်အား n ရှိမယ်။ n = w ဖြစ်တဲ့အခါ စာအုပ်​လေးက စားပွဲ​ပေါ်မှာပဲ ရှိ​နေပါမယ်။ ဒါ​ပေမဲ့ w က များ​နေရင်​တော့ စားပွဲကျိုးကျသွားတယ်။ မ,တင်နိုင်ခြင်းမရှိ​တော့ဘူး​လေ။

​ကိုယ်အ​လေးချိန်တိုင်းစက် ( အရပ်အ​ခေါ် ပေါင်ချိန်စက် )တွေကလည်း ဒီလိုပါပဲ။ ကျွန်​နော်တို့ရဲ့ အ​လေးချိန်ကို တိုင်းတာတယ်ဆိုတဲ့ ​နေရာမှာ ကမ္ဘာက ကျွန်​နော်တို့ကို ဆွဲတဲ့အားထက် ​ပေါင်ချိန်စက်က ကျွန်​နော်တို့အတွက် ပင့်တင်​ပေးထားရတဲ့ အားကိုသာ ယူပါတယ်။ ဥပမာ ကိုယ်အ​လေးချိန်အ​တော်များတဲ့သူ တက်လိုက်ရင် ​​ပေါင်ချိန်စက်ကြီး ဂွမ်းခနဲကျိုး​ရော ဆိုတာမျိုး ... ။

ဒါဖြင့် ကျွန်​နော်တို့ ဒီကိုယ်အ​လေးချိန် တိုင်းတဲ့စက်ကိုပဲ ဓါတ်​လှေကားထဲ ယူသွားကြတာ​ပေါ့။ ဓါတ်​လှေကားက ပထမငြိမ်​နေမယ်။ ​နောက်​တော့ ရပ်​နေရာက​နေ ထပ်ခနဲ အရှိန်မြင့်သွားပြီး အ​ပေါ်တက်သွားမယ်ဗျာ။ အဲ့လိုဆိုရင် ဒြပ်ဆွဲအားကို ဆန့်ကျင်​ဘက် လားရာပြု​နေတဲ့ အားတစ်ခုက ဓါတ်​လှေကားထဲက လူအ​ပေါ် သွား​သက်​​ရောက်​ရော။ ဒီ​တော့ နယူတန်ရဲ့ ဒုတိယဥပ​ဒေသ F = ma အရ နဂို ရှိတဲ့ F = mg မဟုတ်​တော့ဘူး။ 2 m per sec per sec နှုန်းနဲ့ ရုတ်တရတ် ထိုးတက်သွားတယ်ပဲထား။ အဲ့အခိုက်အတန့်​လေးမှာ သူ့အ​ပေါ် သက်​ရောက်​နေတဲ့ အားက F = m(g+2) ဖြစ်သွား​​ရော။

အ​ပေါ်ကို တက်တဲ့အခါ ​ရုတ်တရတ် အရှိန်ရတဲ့အခိုက်အတန့်​လေးမှာ ပေါင်ချိန်စက်က ဂဏန်း​တွေ တက်သွားတယ်ဆိုရင် ရုတ်တရတ်​အောက်ကို ဆင်းတဲ့အခါ​ရော ? ရှင်းပါတယ်။ ​လျော့ကျသွားမှာ​ပေါ့။ ခုနကနှုန်းအတိုင်းဆို F = m(g-2) ဖြစ်သွား​မှာ​ပေါ့။ ဒါဆိုရင် အ​တွေးစမ်းသပ်ချက်တစ်ခု ရဲရဲကြီး လုပ်ပလိုက်ရ​အောင်။ တကယ်လို့ ဓါတ်​လှေကားက ချည်ထားတဲ့ ကြိုးကို ဖြတ်ချလိုက်ရင်​ရော ?

ဓါတ်​လှေကားမှာ ချည်ထားတဲ့ကြိုးကို ဖြတ်ချလိုက်ရင် ​အောက်ကို ကျတဲ့ ​accelaration က ကမ္ဘာက ဆွဲတဲ့ accelaration due to gravity g နဲ့ တူတူ ဖြစ်သွားပါမယ်။ ဒီ​တော့ F = m(g-g) = m(0) သုည​ပေါ့။ သ​ဘောက​တော့ ကျွန်​နော်တို့ ဒြပ်ဆွဲအားကင်းမဲ့မှုကို ခံစားရမှာပါတဲ့။ အဲ့ဒီလို ဖြစ်​နေတဲ့အ​ခြေအ​နေကို လွတ်လပ်စွာ ကျဆင်းခြင်း freely falling လို့ ​ခေါ်ပါတယ်။ ဒီလိုအ​ခြေအ​နေမှာ အရာဝတ္ထုတိုင်းက အီနားရှားအညွှန်း​ဘောင် inertial reference frame ထဲမှာပဲ ရှိတယ်။ တစ်နည်း ​ပြောရမယ်ဆိုရင်​တော့ ဒီအ​ခြေအ​နေမှာ ရပ်​နေ​သော ဝတ္ထုသည် ဆက်လက်ရပ်တည်​နေပြီး ​မူသေအလျင်ဖြင့် ရွေ့လျား​နေ​သော ဝတ္ထုသည် ထိုအလျင်နဲ့ပင် ဆက်လက် ​ရွေ့လျား​နေမည်​ပေါ့။

ဓါတ်​လှေကားကို ကြိုးဖြတ်ချတာထက်ပိုပြီး စွန့်စားရမယ့် အ​တွေးစမ်းသပ်ချက်တစ်ခု လုပ်ကြည့်ရ​အောင် ... ။ ဒါက​တော့ ဓါတ်​လှေကား​အောက်မှာ ဒုံးပျံတစ်ခုတပ်လိုက်မှာပါ။ သ​ဘောက​တော့ ​အောက်ဖက်က​နေ အရှိန်​ပေးတဲ့အခါ အရှိန်ရဲ့ ဦးတည်ဘက်က အ​ပေါ်ဖြစ်လို့ ဓါတ်​လှေကားကြီးက မိုး​ပေါ် ​ထောင်တက်သွားပါမယ်။ အရှိန်က ​တော်​တော် များတဲ့အခါ ဓါတ်​လှေကားထဲကလူ ဘယ်လိုဖြစ်မယ်ထင်သလဲ။ ဓါတ်​လှေကားကြမ်းပြင်မှာ ကပ်​နေမှာပါ။

ဒီလို အရှိန်​ပေးတဲ့နည်းနဲ့ အာကာသထဲမှာ အာကာသယာဉ်မှူး​တွေအတွက် ဂရယ်ဗတီအတု ဖန်တီး​ပေးပါတယ်။ ဒါ​ပေမဲ့ ဒီလို အတိအကျ​တော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျွန်​နော်တို့ အာကာသယာဉ်ဟာ ဒုံးပျံတစ်စင်းနဲ့ ​လျှောက်ပတ်​နေလို့ မဖြစ်ပါဘူး။ သတ်မှတ်ထားတဲ့​နေရာ​မှာ ​စောင့်ကြည့်ရတာမျိုး​တွေလည်း ရှိနိုင်မှာ​ပေါ့။ ဒီအတွက် ဂရယ်ဗတီအတု ဖန်တီးလိုတဲ့ယာဉ်ဟာ စက်ဝိုင်းပုံစံအတိုင်း ယာဉ်ရဲ့ အလယ်​နေရာကို ဗဟိုပြုပြီး အရှိန်​ပေးရပါတယ်။ ဒါ​ကြောင့်ပဲ စီမံကိန်းနဲ့ အာကာသစခန်း​တွေဟာ အဝိုင်း​ပုံတွေပါ။ ဘာနဲ့စတိုင် တူသလဲဆို ခဲတလုံးကို ကြိုးချည်ပြီးရမ်း​နေသလိုပါပဲ။ ဒီခဲမှာ ​ဘေးပတ်​နေတဲ့အားရှိသလို ဒီခဲကို ဆွဲထားတဲ့ ကြိုးက တင်းအားလည်း ရှိ​နေပြန်တယ်။ အဲ့ဒီခဲ​ပေါ်မှာ ခင်ဗျားတို့ ပါတယ်လို့ စိတ်ကူးယဉ်ကြည့်ပါလား။ ခင်ဗျားတို့ ခဲ​ပေါ်မှာ ကပ်​နေမှာပဲ။

တကယ်​တော့​နေအဖွဲ့အစည်းမှာ ဂြိုဟ်​တွေ ​ရွေ့လျားတယ်ဆိုတာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ လဟာကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်တယ်။ ဒီအတိုင်းပဲ။ ကမ္ဘာက လကို ဆွဲတဲ့အားကို ဗဟိုချဉ်းအား centripetal force လို့​ခေါ်တယ်။ အာကာသစခန်း​တွေက ဂရယ်ဗတီအတု​တွေကလည်း ဗဟိုချဉ်းအား​တွေပဲ။ ဒီ​နေရာမှာ ​မေးစရာတစ်ခုရှိလိမ့်မယ်။ နယူတန်ရဲ့ တတိယဥပ​ဒေသအရဆို ဆန့်ကျင်အားတစ်ခု ရှိရဦးမှာလား။ ရှိပါတယ်။ centrifugal force ဗဟိုခွာအားလို့ ​ခေါ်တယ်။ ခဲကို ကြိုးချည်​ဝှေ့တဲ့ ဖြစ်စဉ်မှာ ထင်ရှားတယ်။ ဂရယ်ဗတီအတုလို ကိစ္စမှာ​တော့ မထင်ရှားဘူး။ သ​ဘောတရားအရသာ ထင်ရှားတယ်။ ဒါ​ကြောင့် ဒီလို​ဖြစ်စဉ်မှာ ဒီလိုအား​တွေကို fictitous forces စိတ်ကူးယဉ်အား​တွေလို့ ​ခေါ်တယ်။

သူရ​အောင်